Rodzina i zdrowie jest częścią wortalu Informacje
Zdrowa rodzina
21 Kwiecień 2014 12:09:44
Boli wątroba, trzustka czy żołądek?
Wzdęcia, zgaga, uczucie przepełnienia, bóle brzucha, biegunki, zaparcia - któż ich nie przechodził? W gabinetach lekarskich są chyba najczęściej zgłaszanymi problemami.
W obrębie jamy brzusznej znajduje się wiele narządów, a praktycznie każdy z nich (jeżeli się o niego odpowiednio nie dba) może stać się źródłem choroby i bólu. Szczególnie trudny do zniesienia ból skutecznie paraliżuje nasze plany, a czasem wymusza rezygnację z codziennych czynności.


Dlatego dzisiejszy dodatek poświęciliśmy schorzeniom w obrębie jamy brzusznej.
Często mawiamy, że boli nas brzuch, ale co tak naprawdę może nas boleć? Na to pytanie postara się odpowiedzieć w dzisiejszym dodatku dr n. med. Sławomir Ligaj, gastrolog z Prywatnego Gabinetu Gastrologicznego w Elblągu. Powie także, jak rozpoznać, czy ból brzucha zwiastuje poważne kłopoty ze zdrowiem, czy też jest objawem drobnej dolegliwości, np. niestrawności, a także na jakie najczęstsze objawy chorobowe w okolicach brzucha skarżą się pacjenci i jak im zapobiegać.
W dodatku zamieściliśmy krótki opis najczęstszych dolegliwości pokarmowych oraz informacje na temat zespołu jelita nadwrażliwego - który nie jest groźnym schorzeniem, ale przysparza kłopotów w codziennym życiu. Wyjaśniamy ponadto, czym jest grypa żołądkowa i jak ją rozpoznać, jak ważna jest identyfikacja pierwszych objawów, oraz skąd się biorą rotawirusy i w jaki sposób ustrzec przed nimi siebie i rodzinę?
Piszemy także o wątrobie. Co jej szkodzi i jak zapobiegać chorobom tego organu. O aktualnych problemach trapiących chorych opowie m.in. prezes jednej z fundacji pomagającej pacjentom cierpiącym na schorzenia wątroby, jak również specjalista chorób zakaźnych.


Tylko lekarz może prawidłowo zdiagnozować, z jakiego narządu ulokowanego w jamie brzusznej pochodzą bóle i czy są one objawem groźnej choroby
Z dr. n. med. Sławomirem Ligajem, gastrologiem z Prywatnego Gabinetu Gastrologicznego w Elblągu, rozmawia Anna Zalech

Jeżeli pacjent skarży się, że boli go brzuch, to z jakiego narządu mogą pochodzić te bóle?
- Brzuch to bardzo duża, środkowa część ciała ludzkiego. Przyjmuje się, że jest położony między klatką piersiową (oddzielony od niej mięśniem przepony) a miednicą. W jamie brzusznej znajduje się wiele narządów, m.in.: żołądek, dwunastnica, jelito cienkie i grube z wyrostkiem robaczkowym, wątroba z drogami żółciowymi, trzustka, śledziona. W obrębie brzucha zlokalizowane są również nerki, drogi moczowe i narządy rodne, a także liczne naczynia krwionośne i nerwy. Każdy z tych organów może wywoływać bóle.

Który z tych narządów jest narażony na największe i najczęstsze dolegliwości?
- Najczęściej pacjenci cierpią na zaburzenia układu pokarmowego, m.in.: chorobę wrzodową, przewlekłe zapalenie żołądka, kamicę żółciową i zespoły związane z nadmierną kurczliwością jelita grubego nazywane zespołem jelita nadwrażliwego.

Jak rozpoznać, czy ból brzucha zapowiada poważne kłopoty ze zdrowiem, czy też jest objawem drobnej dolegliwości, np. niestrawności?
- Ból brzucha zwiastujący poważne kłopoty ze zdrowiem przede wszystkim pojawia się nagle, ból jest bardzo silny, wręcz trudny do zniesienia, a przez pacjentów określany jako przeszywający. Nie ustępuje on szybko i po zastosowaniu doraźnych środków przeciwbólowych. Gdy pojawiają się objawy towarzyszące, np. niepokój, uczucie osłabienia, wymioty czy zatrzymanie gazów - bezwzględnie należy szukać pomocy lekarskiej.

O jakich chorobach w obrębie jamy brzusznej mogą świadczyć powyższe objawy?
- W przypadku wymienionych objawów mogło dojść do perforacji wrzodu, a więc jego pęknięcia i przedostania się treści pokarmowych poza żołądek. Jest to stan bardzo niebezpieczny dla zdrowia i życia chorego. Mogło również dojść do rozlania się wyrostka robaczkowego czy ostrego zapalenia trzustki albo do przemieszczenia się kamieni z woreczka żółciowego do przewodu żółciowego.

Na jakie najczęstsze objawy w okolicach brzucha wskazują pacjenci?
- Najczęstsze to: wzdęcia, pobolewania, uczucie ucisku w nadbrzuszu i dyskomfortu w jamie brzusznej. Bardzo często objawy te związane są z jakimś błędem dietetycznym, np. nadużywaniem napojów gazowanych, nietolerancją na niektóre pokarmy, m.in. mleko, cebulę. Równie często pacjenci zgłaszają ból brzucha, którego przyczyną jest kamica żółciowa. Schorzenie to objawia się zwykle bólem pod prawym łukiem żebrowym, często po spożyciu tłustych potraw, alkoholu. Pacjenci odczuwają wtedy rozpierający ból, nudności, wymioty. Jeżeli ktoś wie, że ma kamicę, i zacznie odczuwać bardzo silne bóle, jak już wspomniałem tzw. przeszywające, można podejrzewać, że kamienie zablokowały drogi żółciowe i niezbędna jest operacja.

Czy ból brzucha pojawia się zawsze, gdy mamy do czynienia z poważną chorobą?
- Niestety, nie zawsze odczuwamy ból brzucha przy niektórych groźnych chorobach, np. chorobie wrzodowej. Kilkanaście procent przypadków tej przypadłości przebiega właśnie bez poprzedzających bólów, a pierwszym jej objawem może być krwotok zagrażający życiu chorego. Również wątroba z racji wielkości i możliwości absorpcji relatywnie rzadko wywołuje silne bóle. Może boleć, jeżeli jest nadmiernie poszerzona wskutek toczącego się zapalenia czy zatrucia. Także nowotwór jelita grubego może przebiegać bez szczególnych objawów bólowych.

Czy bóle brzucha mogą być wywołane przez choroby narządów położonych poza jamą brzuszną?
- Tak. Dobrym przykładem jest tu ból brzucha, którego przyczyną jest zawał dolnej ściany mięśnia sercowego. I nie są to wcale przypadki odosobnione. Dolegliwości odczuwane w okolicach brzucha mogą być również wynikiem zaburzeń metabolicznych, np. cukrzycy.

Którą chorobę w jamie brzusznej zdiagnozować najłatwiej, a którą najtrudniej?
- Najłatwiej zdiagnozować np. kamicę żółciową, bo do diagnozy wystarczy badanie ultrasonograficzne - USG jamy brzusznej. Nietrudno jest rozpoznać także chorobę wrzodową, ale tu należy wykonać gastroskopię, czyli badanie endoskopowe. Polega ono na wprowadzeniu rurki endoskopu przez przełyk do żołądka oraz dwunastnicy i obejrzeniu przy pomocy mikrokamery treści żołądka, a także ewentualnym pobraniu wycinków w celu ich zbadania. Badanie to wzbudza u wielu pacjentów niesamowity lęk, niepotrzebny jednak, bo jest ono praktycznie bezbolesne.
Ciężko natomiast zdiagnozować poważne choroby jelita grubego, np. nowotwory, bo w tym celu należy wykonać trudne i nieprzyjemne badanie - kolonoskopię. Warto wspomnieć, że nowotwór jelita grubego zajmuje drugie miejsce wśród wszystkich nowotworów w populacji męskiej po 50. roku życia. Jeżeli istnieje nawet cień podejrzenia o nowotwór, nie należy zwlekać, tylko wykonać to badanie. Obecnie w wielu ośrodkach prowadzone są one w ramach Programu Wczesnego Wykrywania Raka Jelita Grubego, który jest w całości finansowany przez Ministerstwo Zdrowia.
Są bezpłatne, a nawet dość drogi lek przygotowujący (na przeczyszczenie) pacjent otrzymuje za darmo. Zachęcamy osoby w przedziale wiekowym 50-65 lat, również te, które nie mają żadnych dolegliwości jelitowych, do poddania się temu badaniu. Bezwzględnie powinni się przebadać ci, w których rodzinie występował nowotwór jelita.

Czy ból możemy łączyć z konkretnym narządem znajdującym się w jamie brzusznej?
- Często tak, ale nie zawsze. Analiza tylko jednego kryterium - w tym przypadku umiejscowienia - może być niebezpieczna, np. ostre zapalenie wyrostka robaczkowego na początku może dawać bóle o charakterze rozlanym obejmującym całą jamę brzuszną, a dopiero po wielu godzinach ból umiejscawia się po prawej stronie w dole brzucha. Dlatego zawsze pytam pacjentów także o inne cechy bólu: nasilenie, charakter, czas występowania i przebieg czy wreszcie o czynniki prowokujące lub łagodzące. Wykonuję także wspomniane badania: USG jamy brzusznej czy badania endoskopowe. Wolę, podobnie jak inni lekarze, gdy pacjenci wskazują bolące miejsce, niż kiedy je określają, np.: "boli mnie trzustka". Tak naprawdę pacjent nie jest w stanie tego stwierdzić. Często myli się np. wątrobę z jelitem grubym, które znajduje się w okolicach wątroby. Jeżeli pacjent przychodzi do mnie i mówi: "boli mnie wątroba", to mam do tego dystans. Raczej wiążę to z przejedzeniem, nietolerancją pokarmów czy niestrawnością, tym bardziej że bóle wątrobowe należą do rzadkości.

Czy w przypadku bólów brzucha możemy posiłkować się środkami przeciwbólowymi ogólnodostępnymi w aptece albo zastosować jakieś domowe sposoby?
- Jeżeli kogoś boli brzuch, niech zastosuje popularne leki przeciwbólowe z dodatkowym działaniem rozkurczowym, a nie niesterydowe leki przeciwzapalne, które same w sobie mogą być przyczyną groźnych objawów ze strony przewodu pokarmowego, np. krwawień. Ich niekontrolowane używanie może okazać się groźne w skutkach. Z domowych sposobów polecałbym ciepło, czyli np. termofor lub poduszkę elektryczną nastawioną na niewielką temperaturę czy też wannę z ciepłą wodą. Ciepło działa rozkurczowo i łagodzi np. kolkowe bóle spowodowane nadmierną czynnością skurczową narządów jamy brzusznej. Jeżeli jednak te wszystkie środki zawodzą, nie radzę długo czekać, lecz po prostu udać się do lekarza.

Reklamowane środki, np. "na zgagę, na wątrobę" itp., są dobrym rozwiązaniem dla cierpiących na bóle brzucha?
- Środki takie mogą likwidować objawy choroby, ale nie samą chorobę, dlatego należy je stosować sporadycznie, a gdy nie widzimy poprawy, trzeba zasięgnąć opinii lekarza. Może się okazać, że zamiast zwykłej niestrawności mamy poważniejszą chorobę, a długotrwałe stosowanie podobnych środków jedynie opóźni moment wdrożenia prawidłowego leczenia.

Czego wystrzegać się, gdy mamy problemy z często bolącym brzuchem?
- Jeżeli pobolewa nas brzuch, to pierwszym krokiem jest racjonalne odżywianie. W ciągu dnia należy jeść mało i często: 4-5 mniejszych posiłków zamiast 2-3 obfitych. Powinniśmy jeść w spokoju, bez pośpiechu, wystrzegać się ciężkostrawnych potraw. Trzeba obserwować swój organizm i zrezygnować z tego, co mu nie służy. U jednych będzie to mleko czy przetwory mleczne, a u innych np. kapusta, cebula czy surowe jabłka, winogrona.
Czasami sobie żartuję, że przez takie objawy, jak zgaga czy wzdęcia, brzuch "dzwoni" do pacjenta, informując go, że dana potrawa mu nie służy. Tylko trzeba ten telefon odebrać i na drugi raz wystrzegać się nietolerowanych produktów. Starajmy się tak odżywiać, by żyć w zgodzie z naszym organizmem.

Dziękuję za rozmowę.




Do objawów towarzyszących bólowi brzucha, które wymagają bezwzględnie konsultacji z lekarzem, należą:
- wymioty: krwią lub treścią przypominającą fusy po kawie;
- podejrzenie, że bóle brzucha mają swoją przyczynę w sercu;
- obecność krwi w stolcu lub stolce o kolorze smoły;
- utrata masy ciała;
- zmiany zabarwienia skóry: staje się pożółkła lub blada.




Zespół jelita nadwrażliwego jest jedną z najczęstszych dolegliwości układu pokarmowego
Gdy mamy nadwrażliwe jelita

Szacuje się, że zespół jelita nadwrażliwego jest zdiagnozowany u około 20 proc. ludzi na całym świecie. I choć nie jest to groźne schorzenie, to jednak bardzo uciążliwe. Częste bóle brzucha, wzdęcia, naprzemienne biegunki i zaparcia to objawy, które mogą znacznie pogarszać komfort funkcjonowania pacjenta. Lekarze pocieszają: właściwa dieta, uregulowany tryb życia, relaks mogą znacznie zminimalizować te nieprzyjemne objawy.


Choroba zwana zespołem jelita nadwrażliwego, a kiedyś także nerwicą jelit, spowodowana jest nieprawidłową pracą tychże organów, a konkretnie ich części, zwanej okrężnicą. Nadwrażliwe jelita kurczą się zbyt wolno lub zbyt szybko, czego konsekwencją są zaparcia, biegunki, wzdęcia, bóle skurczowe. Przyczyny schorzenia nie są do końca znane. Uważa się, że to efekt zakażenia przewodu pokarmowego lub nadmiernego stresu.
Zespół jelita nadwrażliwego dotyczy każdej grupy wiekowej dorosłej populacji. Szacuje się, że na świecie żyje ok. 20 proc. ludzi z tym schorzeniem. Przed postawieniem ostatecznej diagnozy potwierdzającej wystąpienie schorzenia u danej osoby lekarze przede wszystkim wykluczają schorzenia pochodzenia organicznego, np. nowotwór, zapalenie itp., zlecając odpowiednie badania, ponieważ objawy podobne do zespołu jelita nadwrażliwego mogą występować w wielu innych, groźniejszych chorobach. Jeżeli wyniki badań krwi, moczu, kału, gastroskopii, a czasami również kolonoskopii nie wykazują odstępstw od normy, lekarze przyjmują zazwyczaj, że mają do czynienia z zespołem jelita nadwrażliwego.

Uciążliwe objawy

Z reguły pacjenci cierpiący na zespół jelita nadwrażliwego skarżą się na kurczowe bóle brzucha, trudności w wypróżnieniu, zaparcia i (lub) biegunki. Częstym objawem są też obecność śluzu w kale i wzdęcia. Najbardziej charakterystyczną cechą tej choroby jest występowanie powyższych dolegliwości w różnych kombinacjach i nasileniu. Bóle brzucha w tym schorzeniu są bardzo zróżnicowane pod względem intensywności i częstotliwości występowania. U niektórych pacjentów mają one charakter przewlekły lub często nawracający, podczas gdy inni odczuwają jedynie niewielki dyskomfort. Czasami chorzy opisują swoje dolegliwości jako ciągłe, tępe pobolewanie, na które nakładają się ataki ostrej kolki. U większości występują dokuczliwe wzdęcia i częstsze oddawanie gazów, burczenie w brzuchu oraz dyskomfort w okolicy brzucha nawet do tego stopnia, że uwiera ich ubranie. Chorzy zgłaszają także szereg dolegliwości niezwiązanych z czynnością jelit, takich jak: uczucie senności, bóle głowy, częstsze oddawanie moczu oraz nieprzyjemny smak w ustach.
Powyższe obawy zazwyczaj ustępują podczas snu. U osób cierpiących na zespół jelita nadwrażliwego nie obserwuje się utraty wagi mimo przewlekłego procesu chorobowego. Wyglądają zdrowo i nie sprawiają wrażenia chorych.

Dieta i relaks

Omawiany zespół jelita nadwrażliwego to schorzenie przewlekłe. Co prawda, nie zagraża ono życiu, ale znacznie dezorganizuje życie prywatne i zawodowe chorego. Zdaniem lekarzy, w leczeniu zespołu podstawowe znaczenie ma wyjaśnienie pacjentowi natury dolegliwości oraz modyfikacje dietetyczne, które mają za zadanie zminimalizować objawy tego schorzenia. Ponieważ nie wiadomo, co tak naprawdę powoduje tę chorobę, leczy się tylko jej objawy. Ważne jest więc stosowanie odpowiedniej diety. Należy unikać tłustych mięs i wędlin, potraw wzdymających, czekolady, alkoholu, mocnej kawy, herbaty, a także niekiedy surowych owoców czy mleka. Lekarze zalecają w niektórych przypadkach krótkotrwałe stosowanie leków rozkurczowych, przeciwwzdęciowych, regulujących pracę jelit.
Przy zespole jelita nadwrażliwego istotnym elementem terapii jest prowadzenie uregulowanego trybu życia i relaks, ponieważ stres często zaburza pracę jelit i potęguje nieprzyjemne objawy schorzenia.



Główne objawy zespołu jelita nadwrażliwego to:
- bóle brzucha
- biegunka i/lub zaparcia
- wzdęcia brzucha
- zgaga, nudności
- śluz w stolcu
- nadmierne odbijanie
- uczucie niecałkowitego wypróżnienia


UWAGA
Gorączka, dreszcze, zmiana koloru stolca, utrata masy ciała, domieszka krwi w stolcu i stały, trwający przez długi czas ból brzucha nie są objawami zespołu jelita nadwrażliwego. Powyższe objawy mogą być spowodowane przez inne, czasami poważne schorzenia. Dlatego zawsze warto skonsultować się z lekarzem.



Kamienie w woreczku żółciowym

Istotą kamicy żółciowej jest tworzenie się w pęcherzyku żółciowym lub rzadziej w drogach żółciowych złogów nazywanych kamieniami. Występuje ona kilkakrotnie częściej u kobiet, zwłaszcza otyłych, i po czterdziestce. Ale przytrafia się również mężczyznom i osobom młodym.


Czynnikami sprzyjającymi powstawaniu kamieni są m.in.: przewlekłe stany zapalne, nadmiar cholesterolu w organizmie, znaczne zagęszczenia żółci, trudności w jej odpływie, złuszczające się komórki, niesłużące zdrowiu pewne nawyki żywieniowe.
Kamienie żółciowe mogą istnieć przez wiele lat, nie powodując dolegliwości, ale mogą również dawać objawy zależne m.in. od tego, czy znajdują się wyłącznie w samym pęcherzyku żółciowym, czy też równocześnie w przewodach żółciowych, czy są one pojedyncze, liczne, większych rozmiarów albo mniejsze. Ważne jest również to, czy kamicy towarzyszy stan zapalny w drogach żółciowych, bądź nie. W zakażonej kamicy pęcherzyka żółciowego chorzy skarżą się na tzw. tępy ból w prawym podżebrzu oraz wzdęcia brzucha i różne objawy dyspeptyczne (poposiłkowe np. wzdęcia, odbijanie itp.) występujące zwłaszcza w wyniku błędów dietetycznych, polegających na spożyciu np. tłustych pokarmów, stwarzających zwiększone zapotrzebowanie na żółć. W niezakażonej kamicy przewodów żółciowych pojawiające się bóle mają charakter raczej skurczowy i promieniują w kierunku środkowego nadbrzusza i do prawej łopatki. Są one skutkiem próby przemieszczenia się kamieni z pęcherzyka żółciowego przez jego szyję do przewodu żółciowego wspólnego lub też w jego obrębie. Powstający ból jest efektem niemożności pokonania przeszkody, mechanicznego podrażnienia błony śluzowej pęcherzyka lub przewodu żółciowego oraz wzmożenia kurczliwości dróg żółciowych w celu przesunięcia powstałej przeszkody na drodze przepływu żółci.
Leczenie zachowawcze kamicy żółciowej niestety nie usuwa jej przyczyny, mianowicie kamieni. Stąd lekarze są zgodni, że objawowa, czyli powodująca dolegliwości kamica żółciowa powinna być leczona operacyjnie i to we wczesnym okresie choroby, aby usunąć nie tylko ból, ale także aby zapobiegać w przyszłości powikłaniom choroby.



Wirusowe zapalenie wątroby, mimo istniejących i powszechnie dostępnych testów diagnostycznych, jest wciąż wykrywane dopiero w stadium zaawansowanym, kiedy dochodzi już do groźnych zmian w wątrobie, takich jak włóknienie i marskość
Na pomoc wątrobie

Wątroba to organ posiadający zdolność do regeneracji. Nie jest jednak niezniszczalna. Dlatego ważne jest odpowiednie dbanie o nią m.in. poprzez unikanie szkodliwych czynników i wykonywanie badań diagnostycznych wykrywających niebezpieczne zapalenia wątroby doprowadzające m.in. do jej marskości.


Wątroba pełni liczne funkcje w naszym organizmie. Bierze m.in. współudział w syntezie wielu związków niezbędnych dla organizmu np. aminokwasów, niektórych białek, w tym kilku związków odpowiedzialnych za krzepnięcie krwi. Ponadto współprodukuje aktywną formę witaminy D oraz reguluje gospodarkę węglowodanowo-cukrową oraz lipidowo-tłuszczową. Odtruwa nasz organizm poprzez przetwarzanie związków chemicznych w formy, które są łatwiej wydalane. Jej ważną funkcją jest także wytwarzanie żółci, która jest niezbędna do wchłaniania tłuszczów oraz witamin rozpuszczalnych w tłuszczach w przewodzie pokarmowym. Wątroba jest bardzo odpornym organem i posiada zdolność do regeneracji (samoleczenia się). Nie znaczy to jednak, że jest organem niezniszczalnym. Częste stosowanie substancji uszkadzających wątrobę prowadzi po dłuższym czasie do nieodwracalnych zmian. Najczęstszą przyczyną uszkodzenia wątroby jest nadużywanie alkoholu. Mogą ją niszczyć także leki, m.in. niektóre antybiotyki i specyfiki przeciwgrzybiczne, dlatego warto zawsze przeczytać dołączoną do nich ulotkę. Nie powinno się bez konsultacji z lekarzem przekraczać zalecanej dawki oraz należy być bardzo ostrożnym, jeśli się stosuje dany lek przy współistniejącym uszkodzeniu czy chorobie wątroby. Również niektóre środki antykoncepcyjne zawierające hormony kobiece - estrogeny i progesteron, mogą uszkadzać wątrobę, szczególnie przy jednoczesnej chorobie tego organu bądź przy indywidualnej nadwrażliwości na dany specyfik.

Najgorsze są zakażenia

Bardzo częstymi czynnikami uszkadzającym wątrobę są przede wszystkim zakażenia wirusami - zapalenia wątroby typu B i C. - Epidemiolodzy biją na alarm. Około 2 proc. polskiego społeczeństwa jest zakażone wirusami HBV i HCV, popularnie zwanymi żółtaczką typu B i C. Problem epidemii WZW C i WZW B nazywany jest "cichą epidemią", "wirusową bombą zegarową", ale w Polsce często nie jest dostrzegany i właściwie oceniany - uważa Barbara Pepke, prezes Fundacji "Gwiazda Nadziei", która pomaga pacjentom cierpiącym na schorzenia wątroby. Jej zdaniem, zdecydowana większość chorych na WZW B i WZW C nie jest świadoma zakażenia. Dane statystyczne mówią, że wśród zakażonych HCV Polaków zdiagnozowanych jest jedynie 20-30 tys. osób, a szacowana liczba chorych w Polsce sięga 700 tysięcy. Diagnoza WZW B i WZW C jest najczęściej szokiem dla chorego, bardzo często dowiaduje się on, że jest bardzo poważnie chory, mimo że wcześniej nie skarżył się na poważniejsze dolegliwości. - Wielokrotnie mieliśmy do czynienia ze zgonem młodych osób, które w wieku 40 lat odchodziły, osierocając małe dzieci - mówiła Barbara Pepke. Tymczasem wykrywanie samego zakażenia nie jest trudne - najczęściej wystarczy test na obecność antygenów wirusa WZW B (HBsAg).
Wyniki dodatnie są podstawą do rozpoczęcia specjalistycznej diagnostyki (badanie DNA HBV, HBeAg i biopsja), aby ocenić poziom namnożenia się wirusa oraz stan wątroby. W pełni refundowane badanie wykonują praktycznie wszystkie laboratoria biochemiczne, skierowanie zaś może wydać lekarz pierwszego kontaktu. Trochę inaczej sprawa ma się z badaniem pozwalającym na sprawdzenie, czy doszło do zakażenia wirusem HCV powodującym WZW C. Według obecnie obowiązujących przepisów, badania na obecność wirusa HCV nie ma w wykazie badań diagnostycznych zlecanych przez lekarzy pierwszego kontaktu. Aby pacjent mógł wykonać je bezpłatnie, konieczne jest uzyskanie skierowania od lekarza specjalisty, do którego często czeka się w długiej kolejce. Innym problemem są, zdaniem organizacji skupiających chorych na schorzenia wątroby, a także wielu lekarzy, przestarzałe metody leczenia zakażeń. - Konieczne jest dostosowanie programów terapeutycznych NFZ do obowiązujących standardów medycznych. Obecne zapisy dotyczące leczenia przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B są anachroniczne i niezgodne z aktualnym stanem wiedzy. - uważa dr Ewa Janczewska-Kazek, specjalista chorób zakaźnych z Poradni Hepatologicznej Szpitala Specjalistycznego w Chorzowie.
Fundacja "Gwiazda Nadziei" zwróciła się do rządzących z apelem o niezwłoczne podjęcie kroków, które przyczynią się do poprawy opieki nad chorymi na wirusowe zapalenie wątroby typu B i C. Żądają m.in. wprowadzenia badania anty-HCV do wykazu badań diagnostycznych zlecanych i finansowanych przez lekarzy POZ, dostosowania programu terapeutycznego leczenia przewlekłego WZW typu B do aktualnych polskich i międzynarodowych wytycznych postępowania terapeutycznego oraz wprowadzenia nowego programu terapeutycznego leczenia raka wątroby. Petycję można podpisać na stronie: www.petycje.pl/4431.


Do zakażenia wirusem HBV może dojść w następujących okolicznościach:
- kontakty seksualne z osobą zakażoną
- naruszenie ciągłości skóry skażonym HBV przyrządem medycznym lub niemedycznym (niewyjałowione igły strzykawki etc., jak również instrumenty używane w kosmetyce, gabinetach tatuażu itp.)
- używanie szczoteczki do zębów, żyletki i innych przedmiotów potencjalnie mogących naruszyć ciągłość skóry lub błon śluzowych, należących do osoby zakażonej
Wirus zapalenia wątroby typu B jest 100 razy bardziej zakaźny niż wirus HIV.
Przeciwko wirusowi HBV powodującemu WZW B można się zaszczepić.


Do zakażenie HCV może dojść:
- przez kontakt z zakażoną krwią, np. podczas zastrzyku
- za pośrednictwem zainfekowanego sprzętu i narzędzi medycznych i niemedycznych (osobiste przybory toaletowe, przybory używane przez kosmetyczkę, fryzjera, w salonach tatuażu)
- podczas dożylnego stosowania narkotyków
Szacuje się, że w Polsce 80 proc. zakażeń HCV jest skutkiem zabiegów medycznych, zwłaszcza drobnych, takich jak zastrzyki czy pobieranie krwi.
Na wirusa HCV powodującego WZW C nie ma szczepionki, dlatego jedyną profilaktyką jest unikanie sytuacji, w jakich może dojść do zakażenia.



Co powoduje wzdęcia?

Wstydliwe i bardzo kłopotliwe - tak najczęściej określają je pacjenci. O czym mowa? O gazach i wzdęciach brzucha. Co je powoduje i jak sobie z nimi radzić? Okazuje się, że właściwa dieta i zdrowy styl życia w większości przypadków redukują ten problem.


Kłopotliwe gazy w jelitach powstają w trakcie procesów fermentacji, za które odpowiedzialne są bakterie symbiotyczne, mogą być też wynikiem połykania zbyt dużej ilości powietrza w trakcie spożywania pokarmów. Gazy jelitowe składają się głównie z dwutlenku węgla, siarkowodoru, azotu oraz metanu. Ich nadmierna produkcja powoduje wzdęcia nazywane fachowo przez lekarzy bębnicą, której przyczyną jest najczęściej spowolnienie transportu pokarmu i mas kałowych w jelitach. Towarzyszą im często bóle, uczucie wypełnienia jelit, burczenie i przelewanie się, częste gazy o nieprzyjemnym zapachu. Wzdęcia mogą pojawiać się z różnych powodów - począwszy od ciężkostrawnych, wzdymających potraw, na braku ruchu skończywszy. Jeżeli przytrafiają się one sporadycznie i są efektem nietolerowanego produktu żywieniowego czy jednorazowego spożycia ciężkostrawnych pokarmów, możemy się "ratować" herbatami ziołowymi, takimi jak: mięta, rumianek czy koper włoski, które ułatwiają trawienie. Najlepiej pomaga jednak ruch, i tu niezastąpiony jest np. poobiedni spacer, który zaleca się zawsze i z reguły przy każdym schorzeniu. Pamiętajmy także, aby unikać pokarmów, po których zauważyliśmy niepokojące objawy. Przewlekłe problemy związane ze wzdęciami mogą wymagać konsultacji u gastrologa, a nawet leczenia.



Aby zminimalizować ryzyko zarażenia grypą żołądkową, należy przestrzegać podstawowych zasad higieny
Niebezpieczna grypa żołądkowa

Ból brzucha, osłabienie, wymioty, biegunka - oto główne objawy ostrego wirusowego nieżytu żołądka i jelit nazywanego potocznie grypą żołądkową. Choroba ta, którą zarazić się bardzo łatwo, nie omija żadnej grupy wiekowej, szczególnie jednak niebezpieczna jest dla małych dzieci i ludzi starszych ze względu na możliwość odwodnienia.


Szczyt zachorowań na grypę żołądkową przypada na okres jesienno-zimowy oraz zimowo-wiosenny. Przyczyną choroby są wirusy - najczęściej rotawirusy, rzadziej adenowirusy i norowirusy. Choroba ta należy do jednych z najbardziej zaraźliwych. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, a także przez dotyk, kontakt z przedmiotami, których dotykał chory, nawet u którego objawy nie zdążyły jeszcze wystąpić lub już ustąpiły. Choroba objawia się po mniej więcej 1-3 dniach po zakażeniu. Rotawirusowe schorzenie może mieć bardzo zróżnicowany przebieg: od lekkiej postaci po bardzo ciężkie przypadki z bólami brzucha, osłabieniem, wymiotami, biegunką i gorączką.
Grypa żołądkowa zwykle nie jest niebezpieczna i przechodzi po kilku dniach bez szczególnego leczenia. Podczas choroby ważne jest jednak uzupełnianie płynów i stosowanie lekkostrawnej diety. Grypa groźna jest jedynie w przypadku noworodków, małych dzieci i ludzi starszych, gdyż ich organizmy łatwo się odwadniają.
Osoby zajmujące się chorymi seniorami powinny podawać im często wodę niegazowaną lub słabą herbatę. Również u dzieci podczas grypy niezbędne jest nawadnianie doustne, najlepiej chłodną przegotowaną wodą, podawaną w małych ilościach, ale często, szczególnie jeżeli chory wymiotuje. Gdy dziecko nie chce niczego pić, biegunka lub wymioty są bardzo nasilone, a dziecko jest ospałe, konieczne jest zgłoszenie się do szpitala, gdzie maluch zostanie nawodniony dojelitowo lub dożylnie za pomocą kroplówki. Lekarze przypominają, że ciężkie odwodnienie jest stanem bardzo poważnym, może nawet doprowadzić do śmierci.
Ze względu na dużą zakaźność wirusa często dochodzi do zbiorowego zachorowania w przedszkolach. Jeżeli w przedszkolu panuje epidemia rotawirusa, warto zostawić dziecko na kilka dni w domu, bo istnieje bardzo duża szansa, że choroba go ominie. U wielu dzieci zdarzają się powtórne zachorowania. Aby uniknąć ciężkich objawów grypy żołądkowej u dzieci, można zaszczepić maluchy. Szczepionka jest nieobowiązkowa, a więc odpłatna. Zalecana jest między 6. a 24. tygodniem życia. Jest zazwyczaj dwu- lub trzydawkowa, a odstęp między kolejnymi dawkami powinien wynosić minimalnie 4 tygodnie.
Aby zminimalizować ryzyko zachorowania na ostry wirusowy nieżyt żołądka i jelit, należy ściśle przestrzegać podstawowych zasad higieny, tj. często myć ręce, przedmioty, np. urządzenia sanitarne, klamki, których dotykała chora osoba. Należy także unikać spotkań z osobami, które niedawno przechodziły grypę żołądkową.



Zapalenie trzustki jest często spowodowane przewlekłym nadużywaniem alkoholu
Kłopoty z trzustką

Zapalenie trzustki może wystąpić m.in. w następstwie kamicy żółciowej czy choroby dwunastnicy, a także infekcji wirusowej (np. świnki). Przyjmowanie leków, w tym niektórych antybiotyków, również niesie ryzyko schorzenia. Na kłopoty z trzustką szczególnie jednak narażone są osoby przewlekle nadużywające alkoholu. Ostre zapalenie tego narządu może spowodować śmierć chorego.


Trzustka to nieduży organ w kształcie gruszki umiejscowiony w górnej części jamy brzusznej, tzw. nadbrzuszu. Jest położona z tyłu za żołądkiem i niedaleko dwunastnicy. W organizmie pełni przede wszystkim dwie funkcje: dostarcza do jelita cienkiego enzymów umożliwiających trawienie pożywienia, tj. białek, węglowodanów i tłuszczów oraz produkuje hormony regulujące poziom glukozy we krwi, głównie insulinę. Enzymy te znajdują się w tzw. soku trzustkowym wydzielanym przez ten narząd. Sok dociera do dwunastnicy poprzez przewód trzustkowy, który uchodzi do jelita razem ze wspólnym przewodem żółciowym transportującym żółć z wątroby i pęcherzyka żółciowego.
Lekarze wyróżniają ostre zapalenie trzustki oraz przewlekłe zapalenie trzustki.
Szczególnie niebezpieczne jest ostre zapalenie, gdyż zagraża życiu chorego. Najczęstsze objawy, które świadczą, że mogło dojść do tego schorzenia, to m.in.: nagłe bóle w środkowym nadbrzuszu, promieniujące w obie strony w kierunku pleców lub podbrzusza, obfite wymioty treścią żołądkową, zawierające spore ilości żółci, gorączka do 39 st. C. Obserwuje się także szybkie tętno i spadek ciśnienia u chorego, oznaczające wstrząs organizmu.
Przewlekłe zapalenie trzustki nie ma tak gwałtownego charakteru i może ciągnąć się latami, niszcząc trzustkę powoli, ale skutecznie. Objawy, które powinny zaniepokoić pacjenta, to m.in. ból w nadbrzuszu, który zwykle nasila się po jedzeniu, wypiciu alkoholu czy w pozycji leżącej. Charakterystyczny w przypadku przewlekłego zapalenia trzustki jest także stolec, który jest tłusty, obfity i cuchnący, a to za sprawą braku wystarczającej ilości enzymów trawiących pożywienie, dlatego też składniki pokarmowe, m.in. tłuszcze nie są normalnie przyswajane. U chorych może następować spadek masy ciała, wymioty, nieznaczne zażółcenie powłok skóry oraz rozwój cukrzycy, ponieważ, jak już wspomnieliśmy, trzustka wydziela insulinę odpowiedzialną za gospodarkę węglowodanową, a uszkodzenie tego narządu upośledza równocześnie wydzielanie insuliny.
Jednym z podstawowych badań umożliwiających rozpoznanie zapalenia trzustki jest oznaczenie amylazy (jeden z enzymów trzustki), w surowicy krwi i w moczu. Jej zwiększone stężenie oznacza zazwyczaj chorobę tego narządu.
Ostre zapalenie trzustki to wskazanie do hospitalizacji chorego. Podczas leczenia lekarze kontrolują m.in. stan organizmu: układ krążenia i krzepnięcie krwi, stan nerek, płuc itp., ponieważ szkodliwe enzymy trzustkowe i inne toksyny mogą przedostawać się do pozostałych narządów. Niekiedy niezbędne jest operowanie pacjenta, m.in. wycięcie tkanek martwiczych, zakażonych lub ropni czy usunięcie pęcherzyka żółciowego. W niektórych przypadkach nie udaje się opanować choroby i następuje śmierć.
Leczenie przewlekłej postaci zapalenia różni się w zależności od konkretnego przypadku. Czasami wystarczy zastosować tylko dietę niskotłuszczową i powstrzymywać się od picia alkoholu, niekiedy jednak lekarz decyduje się na podobne leczenie jak przy ostrym zapaleniu trzustki.



Zgaga jest najbardziej charakterystycznym objawem refluksu żołądkowo-przełykowego
Ta straszna zgaga!

Refluks żołądkowo-przełykowy to zarzucanie treści żołądkowej do przełyku. Występuje sporadycznie prawie u każdego człowieka. Problemem staje się wtedy, gdy dolegliwości są silne lub często powracają. Mówimy wtedy o chorobie refluksowej objawiającej się zgagą, zawracaniem treści żołądkowych, odbijaniem, piekącym bólem w klatce piersiowej, a także problemami z połykaniem.


Istota choroby refluksowej polega na cofaniu treści żołądkowej do przełyku. Tu trafia nie tylko połknięty wcześniej pokarm, ale także wytwarzany w żołądku kwas solny oraz enzymy trawienne, dlatego powoduje to powstawanie przykrych dolegliwości, z których najbardziej typową jest zgaga. U 90 proc. chorych przejawia się to głównie uczuciem dyskomfortu lub bólu, najczęściej piekącego lub palącego, zlokalizowanego za mostkiem. Jest on prawdopodobnie wywołany podrażnieniem zakończeń nerwowych przełyku w czasie jego rozciągania lub działania kwasu żołądkowego. Czasem ból ten jest mylony z chorobą niedokrwienną serca i zawałem, który jest jej konsekwencją. Zgaga zazwyczaj występuje po jedzeniu lub po położeniu się do łóżka, a nawet już po zaśnięciu i wtedy budzi chorego ze snu.
Innym nierzadko spotykanym objawem refluksu jest zawracanie treści żołądkowych, przez co chory odczuwa gorycz lub kwas w jamie ustnej. Równie często w chorobie refluksowej występują zaburzenia w połykaniu opisywane przez pacjentów jako uczucie ucisku. Mogą być spowodowane nieprawidłową perystaltyką przełyku, stanem zapalnym lub zwężeniem przełyku.
W refluksie żołądkowo-przełykowym zdarzają się także objawy pozaprzełykowe, takie jak objawy płucne, gdzie zarzucana do przełyku treść żołądkowa może dostawać się do krtani i oskrzeli. Rezultatem może być: zapalenie oskrzeli, przewlekły kaszel i nawracające zapalenia płuc. Z kolei w odniesieniu do gardła mogą pojawiać się: chrypka, zapalenie krtani, suche zapalenie gardła lub uczucie zatykania. Do refluksu doprowadza wiele czynników. Kilka z nich odgrywa rolę zasadniczą, a najbardziej istotne są spowodowane zaburzeniami kurczliwości przełyku lub żołądka. Do mechanizmów tych zalicza się: zaburzenia pracy dolnego zwieracza przełyku, zaburzenia motoryki przełyku, zaburzenia opróżniania żołądkowego.
Leczenie refluksu polega na pewnej modyfikacji stylu życia, m.in. zmianie sposobu żywienia, a także na zażywaniu leków łagodzących objawy tejże dolegliwości, m.in. preparatów alkalizujących, prokinetycznych - które zwiększają napięcie dolnego zwieracza przełyku, pobudzają perystaltykę przełyku oraz przyspieszają opróżnianie żołądka, leków zmniejszających wydzielanie kwasu żołądkowego itp.
Leczenie chirurgiczne zalecane jest tylko u niewielu chorych z ciężką postacią schorzenia, zwłaszcza jeśli mimo intensywnego leczenia farmakologicznego dolegliwości i zmiany zapalne błony śluzowej przełyku utrzymują się dłużej. Operacja wykonywana jest metodą tradycyjną z rozcinaniem skóry w nadbrzuszu lub tak zwaną metodą laparoskopową.


Oto kilka prostych i skutecznych sposobów radzenia sobie z objawami zgagi:
- Należy często jeść mniejsze posiłki, ale unikać pokarmów szczególnie szkodliwych, takich, jak: tłuste mięsa, napoje gazowane, słodycze - zwłaszcza czekolada, sztuczne soki - z owoców cytrusowych, kawa.
- Ostatni posiłek dobrze spożyć nie później niż 3 godziny przed położeniem się do łóżka.
- Podczas spania głowa i tułów powinny być uniesione kilkanaście centymetrów - ponoć zmniejsza to dolegliwości refluksowe.
- Nawet niewielkie ilości alkoholu mogą spowodować zgagę lub inne objawy refluksowe, dlatego osoby mające problemy z tymi schorzeniami powinny go unikać.
- Dla żołądka i przełyku niezwykle szkodliwe jest palenie papierosów.
- Nadwaga lub otyłość, oprócz wielu chorób związanych m.in. z krążeniem, powodują znaczne zwiększenie ciśnienia wewnątrz brzucha, a co za tym idzie - pokarm jest wręcz wypychany z żołądka do przełyku. W walce ze zgagą pozbycie się nawet kilku kilogramów może przynieść wyraźną ulgę.



Oczyszczać jelita

Zaparcia, wzdęcia, zmęczenie, ogólne problemy ze zdrowiem to tylko niektóre objawy "zapchanych" jelit. W aptece znajdziemy wiele "cudownych" środków na oczyszczenie jelit, ale aby pozbyć się z naszego organizmu szkodliwych toksyn i złogów, wystarczy zastosować całkowicie naturalną dietę warzywno-owocową opracowaną przez dr Ewę Dąbrowską.


W diecie warzywno-owocowej, która ma oczyścić organizm ze zbędnych toksyn i złogów gromadzących się w nim, spożywa się przede wszystkim soki, surówki, sałatki, zupy i dania gotowane lub kiszone z warzyw korzeniowych, takich jak: marchew, seler, burak, rzepa oraz warzyw liściastych: sałaty, zielonej pietruszki, selera naciowego, kopru; cebulowych - pora, czosnku; kapustnych - m.in. kapusty, kalafiora; dyniowatych - np. cukinii, ogórków, kabaczków; psiankowatych - papryki i pomidorów, a także owoce: jabłka, cytryny i grejpfruty.
Kuracja warzywno-owocowa jest bogata w błonnik, witaminy, minerały i niezbędne do funkcjonowania organizmu enzymy, a uboga w składniki odżywcze. Niedobór białka, tłuszczów, cukru i prostych węglowodanów już po kilku dniach powoduje przestawienie się organizmu na żywienie wewnętrzne, czyli endogenne, i pozbywanie się wspomnianych trujących złogów. Warzywa mają też właściwości lecznicze: np. kapusta zawiera sulfobromid metylometioniny łagodzący stany zapalne, wrzody żołądka i jelit, buraki czerwone zawierają betainę, aminokwas korzystny dla pracy wątroby, i betaninę, barwnik hamujący wzrost chorobotwórczych bakterii w jelitach, natomiast marchew zawiera olejki eteryczne niszczące pasożyty.
Zdaniem dr Ewy Dąbrowskiej, z kuracji może korzystać wiele osób, zarówno tych zdrowych - w celach profilaktycznych, jak również chorych, np. z zaburzeniami metabolicznymi, takimi jak nadwaga, nadciśnienie, miażdżyca, kamica nerkowa, z przewlekłymi chorobami zapalnymi: nawracającymi infekcjami migdałów i zatok, reumatoidalnym zapaleniem stawów, chorobą wrzodową. Kuracja ta jest wskazana także dla pacjentów z zaburzeniami czynnościowymi przewodu pokarmowego, jak: zespół jelita nadwrażliwego, zaparcia, zgaga, czy też z chorobami skóry, czyli łuszczycą, sklerodermą, porfirią; jak również dla chorych z innymi chorobami cywilizacyjnymi: chorobą wieńcową, cukrzycą (na lekach doustnych), alergią, stanami obniżonej odporności.
Przeciwwskazaniem do stosowania diety są wszelkiego rodzaju choroby psychiczne i depresje, schorzenia wyniszczające organizm - np. nowotwory czy gruźlica, cukrzyca typu 1, nadczynność tarczycy, niedoczynność nadnerczy, stan błogosławiony i okres karmienia piersią, a także wiek - diety nie stosuje się u dzieci i młodzieży.
Dieta warzywno-owocowa trwa ok. 2-6 tygodni. Dobrze, żeby była poprzedzona wizytą u lekarza, a w przypadku chorych osób korzystanie z niej powinno odbywać się pod ścisłą kontrolą lekarską. Jest wiele ośrodków, w których kuracjusze, będący pod fachową opieką, mogą odpocząć i jednocześnie zregenerować swoje siły przy pomocy diety warzywno-owocowej.
Więcej informacji na temat diety warzywno-owocowej można znaleźć w książkach dr Ewy Dąbrowskiej "Ciało i ducha ratować żywieniem", a także "Przywracać zdrowie żywieniem" dostępnych w księgarni "Naszego Dziennika", al. Solidarności 83/89, Warszawa, tel. (22) 850 60 20.

Dodane przez rodzina dnia Art. z 2010 roku ˇ 14963 Czytań - Drukuj
Nasze wiadomosci zostały przeczytane 1133532 razy. Dziękujemy!



Ciekawe? Skopiuj odnosnik do tej strony i podaj dalej




Komentarze
Brak komentarzy.
Dodaj komentarz
Zaloguj się, żeby móc dodawać komentarze.
Oceny
Proszę wybrać swoją ocenę:
Brak ocen.


Inne
Rzecznik ZUS radzi: Bezpieczny podpis elektroniczny - ostatnie chwile na decyzję
Najważniejsza jest profilaktyka
Walka o przebudzenie
Co jest istotą małżeństwa, do czego jest powołane?
Rzecznik ZUS radzi: ZUS nie tworzy prawa
26 maja - Dzień Matki
Józefów wolny od pornografii
Prawda o preparatach homeopatycznych
Rzecznik ZUS radzi: Zwrot nienależnie opłaconych składek
Dieta, która leczy...
INWAZJA PSEUDONAUKI (2) "Terapia" Berta Hellingera - pomiędzy pseudonauką a...
O odpowiedzialnym rodzicielstwie
Bezcenna wartość domu
Z uśmiechem na co dzień
Naprotechnologia. Dotykamy cudu życia


Wróć do strony głównej < < RODZINA I ZDROWIE < <
Szukaj
Prymas Tysiąclecia w obronie nienarodzonych
Zmalała cena rodzących się Polaków! Gdy przegląda się pisma, zastanawia dziwny styl prasy, która napada bezmyślnie jak na największych wrogów na tych, którzy chcieliby wydać po Bożemu na świat kształtujące się życie i uszanować prawo do życia.
Stefan Kardynał Wyszyński (1 I 1960 r.)
Jeżeli problemy Cię przerastają i boisz się urodzić dziecko, które nosisz pod sercem:
Telefon nadziei
0800 112 800
(bezpłatny, pn.-pt.
w godz. 15.00-7.00,
pozostałe dni - całą dobę)

Jasnogórski Telefon Zaufania 034 365 22 55
(w godz. 20.00-24.00)
Polecamy

Komorowski wybory
1301468 Unikalnych wizyt
Archiwum / Artykuły Polska / Artykuły Swiat / Jan Paweł II Wielki / Mysl Jest Bronia / Mysl jest bronia Rozmowy
Mysl jest bronia Wielcy zapomniani / Niedzielny Felieton / Wiara Ojców / Laboratorium Wiary / Kultura / Kultura Notatki o kulturze
Teatr Piórem Temidy / Kultura Z przepisów naszych czytelników / Kultura Ksiażka / Kultura Film / Kultura Muzyka
Dodatek W Rodzinie / Dodatek Szlachetne Zdrowie / Dodatek Ogród sama radosć / Wybory do Sejmu / Ostatnia strona Nasz Dziennik
Pielgrzymka do Polski / Pielgrzymka Benedykta XVI / Papież w Polsce / Benedykt XVI w Polsce / Pielgrzymka Papieża


Wymiana Banerów Stron Chrzescijańskich Komputery

TV Trwam online na zywo

Społeczeństwo: Informacje Dnia w TV TRWAM | Polski Punkt Widzenia | Jak my to widzimy | Po stronie prawdy | Warto zauważyć... W mijającym tygodniu
Wiara: Papież Franciszek I | Apel Jasnogórski | Pytasz i wiesz | Słowo życia | Mocni w wierze | Telewizyjny Uniwersytet Biblijny | Podwórkowe Kółka Różańcowe Dzieci | Różaniec | Koronka do Miłosierdzia Bożego | Budujemy świątynię - wotum wdzięczności za bł. JP2 | Transmisje religijne
Porady: Siódmy Sakrament | Z wędką nad wodę | Ze szkolnej ławki | Bioetyczny detektyw | Reportaże w TV Trwam
Tego jeszcze nie bylo: Kibol 2011 film pobierz Film Grzegorza Brauna Eugenika w imie postepu. Pobierz Eugenika w imie postepu Zobacz lub kup film: Krzyz Solidarni 2010 / Lista pasazerow - dodatek do gazety w 2 czesciach / oraz 10.04.10 film Anity Gardas Mgla - film dokumentalny - ten film trzeba zobaczyc! / Zobacz koniecznie pobierz List z Polski informacje ktorych potrzebujesz Fundacja Skierniewice i Szkola Skierniewice na kazdy nowy dzien archiwum informacji Nocna Zmiana